Bài học phòng ngừa cho mọi công dân khi tham gia giao thông

Bài viết tuyên truyền, phổ biến pháp luật
Tác giả: Luật sư Cháư – Giám đốc Công ty Luật TNHH Hmong Việt Nam, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội

Trong quá trình hành nghề luật sư, tôi đã tham gia nhiều vụ án hình sự với tính chất, mức độ khác nhau. Có những vụ việc để lại cho người làm nghề nhiều suy nghĩ, không chỉ bởi hậu quả đặc biệt nghiêm trọng mà còn bởi những bài học pháp lý đắt giá dành cho toàn xã hội. Một trong số đó là vụ án mà tôi tham gia bào chữa tại phiên tòa hình sự, nơi bị cáo bị Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Lai Châu truy tố về tội “Giết người”, xuất phát từ việc không chấp hành hiệu lệnh dừng xe của lực lượng cảnh sát giao thông và đã đâm vào một cán bộ đang làm nhiệm vụ khiến người này tử vong.

Đây là một vụ án đau xót cho tất cả các bên: gia đình người bị hại mất đi người thân; gia đình bị cáo đứng trước nguy cơ tan vỡ khi người trụ cột có thể phải chịu mức án rất nghiêm khắc; còn xã hội thì thêm một lần nữa chứng kiến hậu quả nặng nề của việc coi thường pháp luật và hành xử trong trạng thái nóng vội, thiếu hiểu biết.

Từ vụ án này, có hai vấn đề pháp lý lớn cần được nhìn nhận một cách đầy đủ:

(i). Tính nghiêm minh của pháp luật đối với hành vi xâm phạm tính mạng người thi hành công vụ.

(ii). Vai trò đặc biệt quan trọng của luật sư trong việc bảo đảm quyền bào chữa, giúp người dân hiểu đúng và thực hiện đúng quyền, nghĩa vụ của mình khi vướng vào vòng tố tụng.

1. Không chấp hành hiệu lệnh dừng xe – hệ quả pháp lý có thể vượt xa tưởng tượng

Trong đời sống hàng ngày, không ít người cho rằng việc không dừng xe khi gặp chốt kiểm tra giao thông chỉ là vi phạm hành chính, cùng lắm là bị phạt tiền hoặc tạm giữ phương tiện. Tuy nhiên, khi hành vi đó đi kèm việc tăng tốc bỏ chạy, chống đối hoặc gây nguy hiểm cho người thi hành công vụ và người xung quanh, hậu quả pháp lý có thể chuyển hóa hoàn toàn sang lĩnh vực hình sự.

Pháp luật hình sự không chỉ xử lý hậu quả đã xảy ra mà còn đánh giá cả ý thức chủ quan và mức độ nguy hiểm của hành vi. Khi một người điều khiển phương tiện cơ giới, nhận thức được phía trước có lực lượng chức năng đang làm nhiệm vụ nhưng vẫn cố tình lao xe với tốc độ cao, bất chấp nguy cơ gây chết người, thì hành vi đó có thể bị xem xét dưới góc độ xâm phạm đến tính mạng con người.

Trong vụ án nói trên, cơ quan tố tụng cho rằng bị cáo đã nhận thức được việc mình có thể gây ra hậu quả đặc biệt nghiêm trọng nhưng vẫn thực hiện hành vi, và hậu quả chết người đã xảy ra. Vì vậy, bị cáo bị truy tố về tội “Giết người” theo Bộ luật Hình sự chứ không dừng lại ở các tội danh về giao thông đường bộ.

Điều này cho thấy một ranh giới rất mong manh giữa “vi phạm giao thông” và “tội phạm đặc biệt nghiêm trọng”. Chỉ một quyết định bột phát trong vài giây có thể đẩy một con người từ lỗi hành chính sang khung hình phạt tù rất cao.

2. Tính mạng con người là giá trị được pháp luật bảo vệ ở mức cao nhất

Bộ luật Hình sự Việt Nam đặt quyền sống của con người ở vị trí đặc biệt quan trọng. Mọi hành vi tước đoạt tính mạng người khác trái pháp luật đều bị xử lý nghiêm khắc, bất kể người bị hại là ai. Tuy nhiên, khi nạn nhân là người đang thi hành công vụ bảo đảm trật tự, an toàn xã hội, thì tính chất nguy hiểm của hành vi càng bị đánh giá nặng hơn.

Việc tấn công, chống đối lực lượng chức năng không chỉ xâm hại đến một cá nhân cụ thể mà còn đe dọa trật tự, kỷ cương pháp luật. Nếu những hành vi như vậy không bị xử lý nghiêm, hiệu lực quản lý nhà nước sẽ bị suy giảm và người dân lương thiện chính là đối tượng chịu thiệt hại đầu tiên.

Do đó, thông điệp pháp lý rất rõ ràng: khi tham gia giao thông, mọi người có nghĩa vụ tuyệt đối tuân thủ hiệu lệnh của người thi hành công vụ. Bất kỳ sự chống đối nguy hiểm nào cũng có thể dẫn đến trách nhiệm hình sự rất nặng.

3. Nhưng pháp luật nghiêm minh không đồng nghĩa với việc bỏ qua quyền bào chữa

Trong vụ án tôi tham gia, nhiều người đặt câu hỏi: “Hậu quả đã quá rõ ràng, còn cần luật sư để làm gì?”. Đây là một quan niệm khá phổ biến nhưng chưa đầy đủ.

Nguyên tắc cơ bản của tố tụng hình sự là: mọi người bị buộc tội đều có quyền được bào chữa. Luật sư không có nhiệm vụ bao che hay làm sai lệch sự thật, mà có trách nhiệm bảo đảm việc buộc tội và xét xử được thực hiện đúng pháp luật, khách quan, toàn diện.

Cụ thể, luật sư sẽ xem xét các vấn đề như:

• Diễn biến thực tế của hành vi xảy ra như thế nào?

• Bị cáo có mục đích tước đoạt tính mạng hay chỉ nhằm bỏ chạy?

• Nhận thức chủ quan của bị cáo tại thời điểm xảy ra sự việc ra sao?

• Có hay không các tình tiết giảm nhẹ như thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải, tự nguyện bồi thường, nhân thân tốt, hoàn cảnh gia đình đặc biệt khó khăn…?

Những yếu tố này có ý nghĩa quyết định trong việc định tội danh và lượng hình. Chỉ cần đánh giá khác nhau về lỗi và ý thức chủ quan, khung hình phạt có thể thay đổi rất lớn.

Luật sư tham gia tố tụng để bảo đảm rằng không một tình tiết có lợi hợp pháp nào của bị cáo bị bỏ sót và không một kết luận buộc tội nào được đưa ra khi chưa được chứng minh chặt chẽ.

4. Mời luật sư sớm – cách bảo vệ quyền lợi hợp pháp của chính mình

Một thực tế đáng lưu ý là nhiều người dân chỉ nghĩ đến luật sư khi vụ án đã gần kết thúc điều tra hoặc chuẩn bị xét xử. Khi đó, rất nhiều cơ hội bảo vệ quyền lợi đã trôi qua.

Ngay từ giai đoạn đầu, luật sư có thể:

• Hướng dẫn người bị tạm giữ, tạm giam thực hiện đúng quyền im lặng trong giới hạn pháp luật cho phép, tránh khai báo thiếu chính xác do hoảng loạn.

• Tham gia hỏi cung để bảo đảm việc lấy lời khai đúng trình tự, không bị bức cung, nhục hình.

• Thu thập tài liệu, chứng cứ có lợi cho thân chủ.

• Kiến nghị cơ quan tiến hành tố tụng xem xét các tình tiết giảm nhẹ ngay từ đầu.

Việc chủ động mời luật sư không phải là “đối đầu với cơ quan điều tra”, mà là thực hiện một quyền hiến định nhằm bảo đảm sự công bằng và minh bạch của quá trình tố tụng.

5. Bài học phòng ngừa cho mọi công dân khi tham gia giao thông

Từ vụ án đau lòng này, mỗi người dân cần rút ra những nguyên tắc đơn giản nhưng mang tính sống còn:

(i) Khi có hiệu lệnh dừng xe của lực lượng chức năng, phải tuyệt đối chấp hành.

(ii) Không vì sợ bị xử phạt mà bỏ chạy, bởi hậu quả pháp lý của việc bỏ chạy nguy hiểm có thể nặng hơn rất nhiều lần so với lỗi ban đầu.

(iii) Giữ bình tĩnh, hợp tác, xuất trình giấy tờ theo yêu cầu; nếu thấy việc xử lý chưa thỏa đáng, có thể khiếu nại, khởi kiện theo đúng trình tự pháp luật sau đó.

(iv) Tuyệt đối tránh mọi hành vi chống đối, tấn công hoặc gây nguy hiểm cho người thi hành công vụ.

Pháp luật luôn cho phép công dân bảo vệ quyền lợi của mình bằng con đường hợp pháp, nhưng không bao giờ chấp nhận việc giải quyết bằng bạo lực hoặc liều lĩnh.

6. Tinh thần nhân văn của pháp luật và vai trò của sự ăn năn, khắc phục hậu quả

Dù pháp luật nghiêm khắc, nhưng cũng luôn mở ra cơ hội cho người phạm tội biết hối cải. Việc tự nguyện bồi thường, xin lỗi gia đình bị hại, tích cực khắc phục hậu quả, hợp tác với cơ quan điều tra… đều là những yếu tố được xem xét giảm nhẹ trách nhiệm hình sự.

Luật sư có vai trò kết nối, tư vấn để bị cáo và gia đình hiểu rõ ý nghĩa pháp lý và đạo lý của việc khắc phục hậu quả, từ đó góp phần hàn gắn phần nào những mất mát đã xảy ra và tạo cơ sở cho sự khoan hồng của pháp luật.

7. Thông điệp cuối cùng: hiểu luật để không phải đứng trước vành móng ngựa

Không ai mong muốn một ngày mình hoặc người thân phải đứng trước tòa án hình sự. Nhưng ranh giới giữa một công dân bình thường và một bị cáo đôi khi chỉ cách nhau bởi vài giây thiếu kiềm chế và thiếu hiểu biết pháp luật.

Tôn trọng pháp luật khi tham gia giao thông là bảo vệ chính mình và cộng đồng. Khi gặp vướng mắc pháp lý, hãy bình tĩnh và tìm đến luật sư để được tư vấn, hỗ trợ đúng cách, thay vì hành động theo cảm tính.

Luật sư không làm cho cái sai trở thành cái đúng, nhưng có thể giúp mọi việc được nhìn nhận công bằng, đúng bản chất và đúng quy định pháp luật. Đó cũng chính là nền tảng của một xã hội thượng tôn pháp luật, nơi mỗi người dân đều được bảo vệ bằng luật pháp và cũng phải sống trong khuôn khổ của luật pháp.

Vụ án đau xót kia là lời cảnh tỉnh mạnh mẽ:
Chỉ một phút liều lĩnh có thể đánh đổi bằng cả cuộc đời.
Chỉ một quyết định đúng đắn, bình tĩnh và có sự tư vấn pháp lý kịp thời có thể cứu vãn rất nhiều điều.

Hiểu luật, tuân thủ luật và chủ động mời luật sư khi cần thiết – đó là con đường an toàn và văn minh nhất cho mỗi công dân. Hãy liên hệ Luật sư để được tư vấn, giải đáp và hỗ trợ kịp thời. SĐT/Zalo: 0965321663