LAO ĐỘNG CHƯA THÀNH NIÊN – NHỮNG QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT CẦN BIẾT
Bảo vệ trẻ em trong môi trường lao động là trách nhiệm của toàn xã hội
Trong bối cảnh phát triển kinh tế – xã hội hiện nay, việc người chưa thành niên tham gia lao động không còn là hiện tượng hiếm gặp, đặc biệt tại các vùng nông thôn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, hoặc trong các cơ sở sản xuất, kinh doanh nhỏ lẻ. Tuy nhiên, lao động chưa thành niên là nhóm đối tượng đặc biệt, cần được pháp luật bảo vệ chặt chẽ nhằm bảo đảm sự phát triển toàn diện về thể chất, trí tuệ và nhân cách.
Nhận thức rõ điều này, Bộ luật Lao động năm 2019 đã dành riêng một chương với những quy định cụ thể, nghiêm ngặt về việc sử dụng lao động chưa thành niên. Việc hiểu đúng và tuân thủ các quy định này không chỉ là nghĩa vụ pháp lý của người sử dụng lao động mà còn thể hiện trách nhiệm xã hội, góp phần phòng ngừa và ngăn chặn các hành vi xâm hại quyền trẻ em trong lĩnh vực lao động.
- Lao động chưa thành niên là gì?
Người lao động là ai?
Theo quy định của pháp luật lao động, người lao động là người làm việc cho người sử dụng lao động theo thỏa thuận, được trả lương và chịu sự quản lý, điều hành, giám sát của người sử dụng lao động.
Lao động chưa thành niên là gì?
Khoản 1 Điều 143 Bộ luật Lao động năm 2019 quy định:
Lao động chưa thành niên là người lao động chưa đủ 18 tuổi.
Như vậy, mọi người lao động chưa đủ 18 tuổi, dù làm việc toàn thời gian hay bán thời gian, có trả lương hay không, đều được xếp vào nhóm lao động chưa thành niên và được hưởng cơ chế bảo vệ đặc biệt của pháp luật.
- Nguyên tắc sử dụng lao động chưa thành niên theo quy định pháp luật
Việc sử dụng lao động chưa thành niên không bị pháp luật cấm hoàn toàn, nhưng phải tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc bảo vệ được quy định tại Điều 144 Bộ luật Lao động 2019.
Thứ nhất, chỉ được giao công việc phù hợp với sức khỏe và sự phát triển của người chưa thành niên
Lao động chưa thành niên chỉ được làm những công việc phù hợp với sức khỏe, không gây ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển thể lực, trí lực và nhân cách. Pháp luật tuyệt đối không cho phép sử dụng trẻ em vào các công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm hoặc ảnh hưởng xấu đến đạo đức, nhân cách.
Thứ hai, người sử dụng lao động có trách nhiệm chăm sóc toàn diện
Người sử dụng lao động không chỉ quản lý công việc mà còn có trách nhiệm quan tâm đến sức khỏe, điều kiện lao động và việc học tập của người lao động chưa thành niên trong suốt quá trình làm việc. Đây là điểm thể hiện rõ tính nhân văn của pháp luật lao động Việt Nam.
Thứ ba, phải có sự đồng ý của cha, mẹ hoặc người giám hộ
Khi sử dụng lao động chưa thành niên, người sử dụng lao động bắt buộc phải có sự đồng ý của cha, mẹ hoặc người giám hộ hợp pháp, đồng thời lập sổ theo dõi riêng ghi đầy đủ thông tin cá nhân, công việc, kết quả khám sức khỏe định kỳ và xuất trình khi cơ quan có thẩm quyền yêu cầu.
Quy định này nhằm ngăn ngừa tình trạng bóc lột sức lao động trẻ em, bảo đảm việc lao động diễn ra minh bạch và có sự giám sát chặt chẽ.
Thứ tư, tạo điều kiện học tập và nâng cao trình độ
Người sử dụng lao động phải tạo điều kiện để lao động chưa thành niên được học văn hóa, học nghề, đào tạo và bồi dưỡng kỹ năng, bảo đảm việc lao động không làm gián đoạn con đường học tập và phát triển lâu dài của các em.
👉 Có thể khẳng định rằng, Điều 144 Bộ luật Lao động 2019 không chỉ mang tính quy phạm pháp luật mà còn thể hiện chính sách bảo vệ trẻ em sâu sắc của Nhà nước, đặt lợi ích lâu dài của người chưa thành niên lên hàng đầu.
- Quy định về thời giờ làm việc của lao động chưa thành niên
Bên cạnh việc quy định về nguyên tắc sử dụng, pháp luật lao động còn quy định chặt chẽ về thời giờ làm việc nhằm bảo vệ sức khỏe và sự phát triển của người chưa thành niên. Nội dung này được quy định cụ thể tại Điều 146 Bộ luật Lao động 2019.
Đối với người chưa đủ 15 tuổi
- Thời giờ làm việc không quá 04 giờ trong 01 ngày
- Không quá 20 giờ trong 01 tuần
- Không được làm thêm giờ, không được làm việc vào ban đêm
Đối với người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi
- Thời giờ làm việc không quá 08 giờ trong 01 ngày
- Không quá 40 giờ trong 01 tuần
- Có thể được làm thêm giờ, làm việc ban đêm chỉ trong một số nghề, công việc theo danh mục do Bộ trưởng Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội ban hành
Như vậy, pháp luật đã phân chia rất rõ từng nhóm độ tuổi để áp dụng thời gian làm việc phù hợp, tránh việc người sử dụng lao động lợi dụng sự thiếu hiểu biết để sử dụng lao động chưa thành niên vượt quá giới hạn cho phép.
KẾT LUẬN
Lao động chưa thành niên là nhóm đối tượng dễ bị tổn thương và cần được pháp luật bảo vệ đặc biệt. Việc sử dụng lao động chưa thành niên không chỉ là vấn đề pháp lý mà còn là vấn đề đạo đức và trách nhiệm xã hội.
Mỗi người sử dụng lao động cần nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật; mỗi gia đình cần quan tâm, giám sát con em mình; và toàn xã hội cần chung tay ngăn chặn các hành vi xâm phạm quyền trẻ em trong lao động.
👉 Hiểu đúng luật – làm đúng luật – bảo vệ tương lai cho thế hệ trẻ chính là mục tiêu mà pháp luật lao động Việt Nam hướng tới.
