Khi lấy lời khai của người phạm tội dưới 18 tuổi thì giám hộ có bắt buộc phải có mặt không?

Theo Luật sư Hờ A Cháư – Giám đốc Công ty Luật TNHH Hmong Việt Nam – Đoàn Luật sư TP. Hà Nội cho biết: Người dưới 18 tuổi là người chưa có sự phát triển đầy đủ về thể chất lẫn tinh thần nên việc lấy lời khai, hỏi cung người dưới 18 tuổi được tiến hành theo trình tự, thủ tục đặc biệt hơn so với những người phạm tội thông thường.

Theo quy định tại Điều 420 Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015 quy định về việc tham gia tố tụng của người đại diện, nhà trường, tổ chức như sau:

“1. Người đại diện của người dưới 18 tuổi, thầy giáo, cô giáo, đại diện của nhà trường, Ðoàn thanh niên, tổ chức khác nơi người dưới 18 tuổi học tập, lao động và sinh hoạt có quyền và nghĩa vụ tham gia tố tụng theo quyết định của Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án.

2. Người đại diện của người dưới 18 tuổi được tham gia việc lấy lời khai, hỏi cung người dưới 18 tuổi; đưa ra chứng cứ, tài liệu, đồ vật, yêu cầu, khiếu nại, tố cáo; đọc, ghi chép, sao chụp tài liệu liên quan đến việc buộc tội người dưới 18 tuổi trong hồ sơ vụ án sau khi kết thúc điều tra.

3. Những người quy định tại khoản 1 Điều này khi tham gia phiên tòa có quyền đưa ra chứng cứ, tài liệu, đồ vật, yêu cầu và đề nghị thay đổi người tiến hành tố tụng; phát biểu ý kiến, tranh luận; khiếu nại các hành vi tố tụng của những người có thẩm quyền tiến hành tố tụng và các quyết định của Tòa án”.

Căn cứ Điều 421 Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015 quy định về lấy lời khai người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp, người bị bắt, người bị tạm giữ, người bị hại, người làm chứng; hỏi cung bị can; đối chất như sau:

1. Khi lấy lời khai người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp, người bị bắt, người bị tạm giữ, người bị hại, người làm chứng, hỏi cung bị can là người dưới 18 tuổi, cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng phải thông báo trước thời gian, địa điểm lấy lời khai, hỏi cung cho người bào chữa, người đại diện, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của họ.

2. Việc lấy lời khai người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp, người bị bắt, bị tạm giữ, hỏi cung bị can phải có mặt người bào chữa hoặc người đại diện của họ. Việc lấy lời khai của người bị hại, người làm chứng phải có người đại diện hoặc người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của họ tham dự.

3. Người bào chữa, người đại diện có thể hỏi người bị bắt, người bị tạm giữ, bị can là người dưới 18 tuổi nếu được Điều tra viên, Kiểm sát viên đồng ý. Sau mỗi lần lấy lời khai, hỏi cung của người có thẩm quyền kết thúc thì người bào chữa, người đại diện có thể hỏi người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp, người bị bắt, người bị tạm giữ, bị can.

4. Thời gian lấy lời khai người dưới 18 tuổi không quá hai lần trong 01 ngày và mỗi lần không quá 02 giờ, trừ trường hợp vụ án có nhiều tình tiết phức tạp.

…

Do đó, khi lấy lời khai của người dưới 18 tuổi có thể có mặt người giám hộ của người này hoặc người bào chữa của người này. Bởi vậy, người giám hộ khi lấy lời khai có thể không bắt buộc phải có mặt.

Cử ai làm người giám hộ thay thế nếu không có người giám hộ khi lấy lời khai?

Theo Luật sư, căn cứ quy định về việc phối hợp khi cử người tham gia tố tụng nêu tại khoản 1, Điều 8, Thông tư liên tịch số 10/2018/TTLT-BTP-BCA-BQP-BTC-TANDTC-VKSNDTC ngày 29/6/2018, khi lấy lời khai người dưới 18 tuổi mà không có người giám hộ, người đại diện, người trợ giúp pháp lý hoặc người bào chữa thì cơ quan có thẩm quyền sẽ thực hiện việc: “Yêu cầu Ủy ban nhân dân cấp xã, nơi người tham gia tố tụng là người dưới 18 tuổi cư trú cử người giám hộ nếu họ không có người giám hộ đương nhiên“. Như vậy, theo quy định này, nếu người dưới 18 tuổi không có người giám hộ đương nhiên thì sẽ được cơ quan tiến hành tố tụng yêu cầu Ủy ban nhân dân cấp xã – nơi mà người này cư trú cử người giám hộ. Quy định này không chỉ áp dụng trong việc lấy lời khai hoặc với các hoạt động tố tụng mà theo khoản 1, Điều 54, Bộ luật Dân sự cũng đã đề cập đến vấn đề này như sau: Nếu người chưa thành niên không có người giám hộ đương nhiên thì Ủy ban nhân dân cấp xã nơi cư trú của người này sẽ có trách nhiệm cử người giám hộ. Riêng, người chưa thành niên có độ tuổi từ đủ 06 tuổi trở lên thì khi cử người giám hộ phải xem xét đến nguyện vọng của người này.

Theo đó, người giám hộ trong các trường hợp này theo thứ tự là anh cả hoặc chị cả ruột; nếu không đủ điều kiện thì người anh/chị ruột tiếp theo sẽ là người giám hộ. Nếu anh chị ruột đều không đủ điều kiện thì sẽ là ông bà nội, ông bà ngoại hoặc người được những người này cử ra làm người giám hộ. Nếu tất cả những người trên đều không có đủ điều kiện làm người giám hộ thì sẽ là bác, chú, cô, dì, cậu ruột của người này.

Nếu bạn cần luật sư tư vấn hãy liên hệ Công ty Luật Hmong Việt Nam theo SĐT/Zalo: 0965321663